نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
با گسترش اینترنت و فناوریهای ارتباطی دیجیتال، نوع جدیدی از قلدری به نام قلدری سایبری شکل گرفته که از مهمترین چالشهای رفتاری نوجوانان در فضای مجازی محسوب میشود. این پژوهش با هدف پیشبینی قلدری سایبری بر اساس مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی با میانجیگری سواد رسانهای در دانشآموزان مقطع متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه بنیادی و روش آن توصیفی-مقطعی از نوع همبستگی است. جامعهی آماری شامل تمامی دانشآموزان مقطع متوسطه دوم شهرستان کمیجان در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود که ۲۳۵ نفر به روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامه تجربه قلدری–قربانی سایبری آنتونیادو و همکاران (۲۰۱۶)، مقیاس مسئولیتپذیری دانشآموزان لوئیس (۲۰۰۱)، پرسشنامه شناخت اجتماعی نجاتی و همکاران (۱۳۹۷) و آزمون سواد رسانهای جوانان شهر تهران قربانی و همکاران (۱۳۹۵) بود. تحلیل دادهها با روش مدلیابی معادلات ساختاری انجام شد. نتایج نشان داد که مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی بهطور معناداری قلدری سایبری را پیشبینی میکنند (۰۵/۰>P). همچنین، سواد رسانهای تأثیر مستقیم و معناداری بر قلدری سایبری داشت (۰۵/۰>P). بررسی نقش میانجی نشان داد که سواد رسانهای، میانجی معناداری در رابطهی بین شناخت اجتماعی و قلدری سایبری است (۰۵/۰>P)، اما در رابطهی بین مسئولیتپذیری و قلدری سایبری این نقش معنادار نبود (۰۵/۰<P). بهطور کلی، این یافتهها نشان میدهد که اگرچه مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی نقش مهمی در پیشبینی قلدری سایبری دارند، اما تأثیر شناخت اجتماعی از طریق سواد رسانهای نیز قابلتوجه است. این نتایج بر اهمیت درک عوامل شناختی و رسانهای مؤثر بر قلدری سایبری تأکید دارد و میتواند به گسترش چارچوبهای نظری مرتبط با این پدیده در فضای مجازی کمک کند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Prediction of Cyberbullying Based on Responsibility and Social Cognition with the Mediation of Media Literacy in Secondary School Students
نویسندگان [English]
- mahdiyeh shafieetabar 1
- Mahdi Hamedikhah 2
- Marzieh Sadat Sajadinezhad 1
1 Assistant Professor., Humanistic Faculty, Arak University, Arak, Iran
2 M.Sc. general psychology, Humanistic Faculty, Arak University, Arak, Iran
چکیده [English]
With the expansion of the internet and digital communication technologies, a new form of aggression cyberbullying has emerged as a salient behavioral challenge among adolescents. This study examined whether cyberbullying can be predicted by students’ responsibility and social cognition, and whether media literacy mediates these relationships among upper-secondary students. Using a cross-sectional, correlational design, a sample of 235 students from Komijan County, Iran (academic year 2023–2024) was selected via multistage cluster sampling. Measures included the Cyberbullying–Victimization Experiences Questionnaire (Antoniadou et al., 2016), the Student Responsibility Scale (Louis, 2001), the Social Cognition Questionnaire (Nejati et al., 2018), and the Youth Media Literacy Test (Ghorbani et al., 2016). Data were analyzed using structural equation modeling (SEM). Results indicated that both responsibility and social cognition significantly predicted cyberbullying (p <0.05). Media literacy also exerted a significant direct effect on cyberbullying (p <0.05). Mediation tests showed a significant indirect effect of social cognition on cyberbullying through media literacy (p < 0.05), whereas the indirect pathway from responsibility via media literacy was not significant (p >0.05). Overall, the findings highlight the joint importance of individual cognitive factors and media-related competencies in explaining cyberbullying. The results contribute to theoretical frameworks on adolescent online behavior and suggest that strengthening students’ media literacy alongside fostering social-cognitive skills may be pivotal for prevention and intervention efforts.
کلیدواژهها [English]
- Cyberbullying
- Media Literacy
- Responsibility
- Social Cognition
)