رابطه بین سوگیری‌های شناختی و وسوسه در افراد مبتلا به وابستگی به مواد افیونی: نقش تعدیل کنندگی خصوصیات شخصیت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه روان شناسی دانشگاه پیام نور

چکیده

مقدمه: بر اساس تحقیقات اخیر، سوگیری در پردازش اطلاعات و ارتباط آن با سایر فاکتورها مثل وسوسه و خصوصیات شخصیتی نقش مهمی را در سبب‌شناسی و نگهداری اختلالات وابستگی به مواد بازی می‌کنند. هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش تعدیل‌کنندگی خصوصیات شخصیت بر رابطه بین سوگیری‌های شناختی و وسوسه است. روش: به این منظور 100 نفر از افراد مذکر وابسته به مواد افیونی با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌های پژوهش با اجرای آزمایه‌های پروب دات، حافظه بازشناسی، تکمیل کلمات ناتمام، پرسشنامه عقاید وسوسه‌انگیز و مقیاس پنج عاملی شخصیت نئو جمع‌آوری گردید. داده‌های پژوهش با تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که برخی از خصوصیات شخصیتی می‌توانند نقش تعدیل کنندگی را در رابطه بین وسوسه و سوگیری توجه و حافظه ضمنی بازی کنند، اما این ویژگی‌ها اثری در رابطه بین وسوسه و سوگیری حافظه آشکار نداشتند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن بود که پردازش‌های شناختی خودکارمثل توجه و حافظه ضمنی، پردازش‌های پایین به بالا هستند و تحت تأثیر خصوصیات شخصیت فرد قرار می‌گیرند، در حالی که پردازش‌های شناختی آگاهانه مثل حافظه آشکار، پردازش بالا به پایین هستند و تحت تأثیر ادراک فرد قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Relationship Between Cognitive Biases and Craving in Opium Dependent Individuals: The Moderator Role of Personality

نویسنده [English]

  • Mahdieh Rahmaniyan
Assistant Professor in Psychology, Payame Noor University
چکیده [English]

Introduction: According to recent researches, biases in information processing and its relation with other factors such as craving and personality traits play a vital role in the etiology and maintenance of drug dependence disorders. The aim of the present study was to investigate the moderator role of personality characteristics on relationship between cognitive biases and craving in opium dependent individuals. Method: To do so, 100 male opiate dependent individuals were selected by convenience sampling. The primary data collection was conducted using Prob Dot task, Memory Recognition task, Word-stem Completion test, Craving Beliefs Questionnaire and Neo big five Personality Scale. The data were analyzed using hierarchical regression analysis. Findings: The results indicated that personality variables moderated the relationship between craving with attentional bias and implicit memory bias, but these factors did not have any effect on the relationship between craving and explicit memory bias. Conclusion: The results showed that automatic cognitive processes such as attention and implicit memory are bottom-up processes and tend to be affected by personality traits, whereas consciousness cognitive processes such as explicit memory is top-down processing and is influenced by individuals’ conception.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Memory bias
  • Attentional bias
  • personality traits
  • craving
  • Opiate dependence disorder

ـ آتش روز، ب (1386). «پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی از طریق دلبستگی و صفات پنج‌گانه شخصیتی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.

ـ ترخان، م.؛ احمدی لاشکی، ق (1393). «رابطه بین سوگیری شناختی متمرکز بر خود و مسئولیت­پذیری با سازگاری اجتماعی زنان». دو فصلنامه پژوهشی عصب روان­شناسی، 2 (ویژه‌نامه)، 97-108.

ـ رحمانیان، م. و حسنی، ج (1384). «مقایسه هیجان‌طلبی در افراد سوءمصرف کننده مواد و بهنجار». مجله روان‌پزشکی و روان­شناسی بالینی ایران، ۱۱ (۳)، ۳۳۵-۳۴۱.

ـ رحمانیان، م.؛ میر جعفری، س.ا. و حسنی، ج  (1384). «بررسی سوگیری توجه نسبت به محرک‌های مربوط به مواد در افراد وابسته به مواد افیونی، مبتلا به عود، ترک کرده و بهنجار». مجله روان­شناسی، ۹ (۴)، ۴۲۸-۴۱۳

ـ رحمانیان، م.؛ میر جعفری، س.ا. و حسنی، ج  (1385). «رابطه وسوسه مصرف مواد و سوگیری توجه: مقایسه افراد وابسته به مواد افیونی، مبتلا به عود و ترک کرده». مجله روان‌پزشکی و روان­شناسی بالینی ایران، ۱۲ (۳). ۲۲۲-۲۱۶

ـ گروسی فرشی، م.ت (1380). رویکردی نوین در ارزیابی شخصیت (کاربرد تحلیل عاملی در مطالعات شخصیت). چاپ اول. تبریز: نشر دانیال و جامعه پژوه.

ـ نظری، م.ع.؛ زمانی اصل، م. و احمدی، م. (1393). «تأثیر درماندگی آموخته شده بر سوگیری حافظه آشکار». دو فصلنامه پژوهشی شناخت اجتماعی، 3 (1)، 16-29.

- Albery, I.P.; Sharma, D.; Noyce, S.; Frings, D. & Moss, A.C. (2015). “Testing a frequency of exposure hypothesis in attentional bias for alcohol-related  stimuli amongst social drinkers”. Addictive Behaviors Reports, 1, 68-72.

- Baron, R. M. & Kenny, D. A. (1986). „The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations”.  Journal of Personality and Social Psychology, 51, 1173-1182.

 - Barry, E. S.; Naus, M. J. & Rehm, L. P. (2004). “Depression and implicit memory: Understanding mood congruent memory bias”. Cognitive Therapy and Research, 28, 387-414.

- Bearre, L.; Sturt, P.; Bruce, G. & Jones, B. T. (2007). “Heroin-related attentional bias and monthly frequency of heroin use are positively associated in attenders of a harm reduction service”. Addictive Behaviors, 32, 784-792.

- Beck, A. T. & Clark, D. A. (1997). “An information processing model of anxiety: Automatic and strategic processes”. Behavioral Research Therapy, 35(1), 49-58.

- Beck, A.; Wright, F.; Newman, C. & Liese, B. (1993). Cognitive therapy of substance abuse. New York: Guildford Press.

- Beck, A., Wright, F., Newman, C. & Liese, B. (1993).Cognitive therapy of substance abuse. New York: Guildford Press.

- Beeney, J. & Arnett, P. A. (2008). “Stress and memory bias interact to predict depression in multiple sclerosis. Neuropsychology, 22(1), 118-126.

- Boendermaker, W. J.; Prins, P. J. M. & Wiers, R.W. (2015). “Cognitive Bias Modification for adolescents with substance use problems-Can serious games help?” Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 49, 13-20.

- Bond, A. J.; Verheyden, S. L.; Wingrove, J. & Curran, H. V. (2004). “Angry cognitive bias, trait aggression and impulsivity in substance users”. Psychopharmacology, 171, 331-339.

 - Bruce, G. & Jones, B. T. (2006). Methods, measures, and findings of attentional bias in substance use, abuse, and dependence.In R. W. Wiers & A. W. Stacy (Eds.) .Handbook on implicit cognition and addiction (Chapter 10, pp. 135-150). Thousand Oaks, CA: SAGE.

- Cloninger, C. R. (1987). “Neurogenetic adaptive mechanisms in alcoholism”. Science, 236, 410-416.

- Cox, W. M.; Fadardi, J. & Pothos, E. M. (2006).  “The addiction-Stroop test: Theoretical considerations and procedural recommendations”. Psychological Bulletin, 132, 443-476.

- Ehrman, R. N.; Robbins, S. J.; Bromwell, M. A.; Lankford, M. E.; Monterosso, J. R. & O’Brien, C. P. (2002). “Comparing attentional bias to smoking cues in current smokers, former smokers, and non-smokers using a dot-probe task”. Drug & Alcohol Dependence, 67, 185–191.

- Erblich, J., Earleywine, M., Erblich, B. (2001). “Positive and negative associations with alcohol and familial risk for alcoholism”. Psychological and Addictive Behavior, 15, 204-209.

- Eysenck, H. J. (1997). “Addiction, personality and motivation”. Human Psychopharmacology, 12, 79-87.

- Eysenck, M. W. (1992). Anxiety: The cognitive perspective. Hove, UK: Erlbaum.

- Eysenck, M. W. & Keane, M. (2000). Cognitive psychology. USA & Canada: Psychological Press.

- Fehr, T.; Wiedenmann, P. & Herrmann, M. (2006). “Nicotine Stroop and addiction memory: An ERP study”. International Journal of Psychophysiology, 62(2), 224-232.

- Field M., & Eastwood, B. (2005). “Experimental manipulation of attentional bias increases the motivation to drink alcohol”. Psychopharmacology, 183, 350-357.

- Field, M.; Mogg, K. & Bradley, B. P. (2006). Attention to drug-related cues in drug abuse and addiction: component processes. In: R.W. Wiers & A.W. Stacy (Eds.). Handbook of implicit cognition and addiction (pp. 151-163). Thousand Oakes, CA: SAGE Publications.

- Field, M.; Mogg, K. & Bradley, B. P. (2005). “Craving and cognitive biases for alcohol cues in social drinkers”. Alcohol & Alcoholism, 40(6), 504-510.

- Franken, I. H. A. (2003). Drug craving and addiction: Integrating psychological and neuropsychopharmacological approaches. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 59, 1125-1132.

- Franken, I. H. A.; Kroon, L. Y. & Hendriks, V. M. (2000). “Influence of individual differences in craving and obsessive cocaine thoughts on attentional processes in cocaine abuse patients”. Addictive Behaviors, 25(1), 99-102.

- Franken, I. H. A.; Rosso, M. & van Honk, M. (2003). “Selective memory for alcohol cues in alcoholics and its relation to craving”. Cognitive Therapy and Research, 27(4), 481-488.

- Frazier, P. A.; Tix, A. P. & Barron, K. E. (2004). “Testing moderator and mediator effects in counseling psychology research”. Journal of Counseling Psychology, 51, 115-134. 

- Fridrici, C.; Driessen, M.; Wingenfeld, K.; Kremer, G.; Kissler, J. & Beblo, T. (2014). “Investigating biases of attention and memory for alcohol-related and negative words in alcohol-dependents with and without major depression after day-clinic treatment”. Psychiatry Research, 218(3), 311-318.

- Gray, J. A. (1987). “Perspectives on anxiety and impulsivity: A commentary”. Journal of Research in Personality. 21, 493-509.

- Gray, K. M. (2007). “Marijuana use, withdrawal, and craving in adolescents”. Psychiatric Times, 24(13), 57-58.

- Herning, R. I. (1996). “Cognitive event-related potentials in populations at risk for substance abuse”. NIDA Research Monograph, 159, 161-185.

- Klein, A. A.; Nelson, L. M. &  Anker, J. J. (2013). “Attention and recognition memory bias for alcohol-related stimuli among alcohol-dependent patients attending residential treatment”. Addictive Behaviors, 38(3), 1687-1690.

- Lusher, J.; Chandler, C. & Ball, D. (2004). “Alcohol dependence and the alcohol Stroop paradigm: evidence and issues”. Drug & Alcohol Dependence, 75, 225-231.

- Marissen, M. A. E.; Franken, I. H. A.; Waters, A. J.; Blanken, P.; van den Brink, W. & Hendriks, V. M. (2006). “Attentional bias predicts heroin relapse following treatment”. Addiction, 101, 1306-1312.

- Matthews, G. (2008). “Personality and information processing: A cognitive adaptive theory”. In G.J., Boyle, G., Matthews & D.H., Saklofske, (Eds.), The SAGE handbook of personality theory and assessment (Volume 1, pp. 56-79). London: SAGE Publications Ltd.

- Miller, F. P.; Vandome, A. F. & Mc Brewster, J. (Eds.). (2009). Cognitive bias: Cognitive bias, cognition, cognitive science, social psychology, statistics, attribution theory, human, bias, anecdotal evidence, evidence (law), heuristic (paperback). UK: Lightning Source.

- Modell, J. G.; Glaser, F. B.; Cyr, L. & Mountz, J. M. (1992). “Obsessive and compulsive characteristics of craving for alcohol in alcohol abuse and dependence”. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 16, 272–274.

- Mogg, K.; Bradley, B. P.; Field, M. & De Houwer, J. (2003). “Eye movements to smoking-related pictures in smokers: Relationship between attentional biases and implicit and explicit measures of stimulus valence”. Addiction, 98, 825-836.

- Rahmanian, M. (2008). “Psychopathy in opium dependents”. Indian Journal of Clinical Psychology, 35(2), 147-155.

- Rahmanian, M. & Mirjafari, A. (2006). “The relationship between craving and attentional bias in opiate dependent, relapsed and abstinent individuals”. Iranian journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 12(3), 216-222.

- Rahmanian, M.; Jena, S. P. K. & Mirjafari, A. (2009). “Attentional bias in drug dependence: Differences between tobacco and opium dependents”. Indian Journal of Clinical Psychology, 36(2), 30-38.

- Rahmanian, M.; Jena, S. P. K. (2012). “Assessment of Memory Performance and Memory Biases in Iranian and Indian Opium Dependents: A Cross Cultural Study”. Life Science Journal, 9(3), 1886-1897.

- Robbins, S. J. & Ehrman, R. N. (2004). “The role of attentional bias in substance abuse”. Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews, 3(4), 243-260.

- Russo, R.; Whittuck, D.; Roberson, D.; Dutton, K.; Georgiou, G. & Fox, E. (2006). “Mood-congruent free recall bias in anxious individuals is not a consequence of response bias”. Memory, 14 (4), 393-399.

- Rusting, C. L. (1998). “Personality, mood, and cognitive processing of emotional information: Three conceptual frameworks”. Psychological Bulletin, 124(2), 165-196.

- Salehi Fadardi, J. & Ziaee, S. (2010). “A Comparative Study of Drug-Related Attentional Bias: Evidence From Iran”. Experimental and Clinical Psychopharmacology, 18(6), 539–545.

- Sebastian, S. B.; Williamson, D. A. & Blouin, D. C. (2005). “Memory bias for fatness stimuli in the eating disorders”. Cognitive Therapy and Research, 20(3), 275-286.

- Stormark, K. M.; Field, N. P.; Hugdahl, K. & Horowitz, M. (1997). “Selective processing of visual alcohol cues in abstinent alcoholics: An approach-avoidance conflict?” Addictive Behaviors, 22, 509-519.

- Townshend, J. M. & Duka, T. (2001). “Attentional bias associated with alcohol cues: Differences between heavy and occasional social drinkers”. Psychopharmacology, 15, 67-74.

- Watkins, P. C.; Martin, C. K. & Stern, L. D. (2008). “Unconscious memory bias in depression: Perceptual and conceptual processes”. Journal of Abnormal Psychology, 109(2), 282-289.

- Watts, S. E. & Weems, C. F. (2006). “Associations among selective attention, memory bias, cognitive errors and symptoms of anxiety in youth”. Journal of Abnormal Child Psychology, 34(6), 841-852. 

- Weinstein, A. & Cox, W. M. (2006). “Cognitive processing of drug-related stimuli: The role of memory and attention”. Journal of Psychopharmacology, 20(6), 850-859.

- West, R. & Hardy, A. (2005). Theory of addiction. Malden, MA: Blackwell.

- Wiers, C. E.; Stelzel, C.; Gladwin, T. E.; Park, S. Q.; Pawelczack, S.; Gawron, C. K. & Stuke, H., et al. (2015). “Effects of Cognitive Bias Modification Training on Neural Alcohol Cue Reactivity in Alcohol Dependence”. American journals of psychiatry, 172(4), 335-343.

- Wiers, R. W. ; de Jong, P. J. ; Havermans, R. & Jelicic, M. (2004). “How to change implicit drug use-related cognitions in prevention: A transdisciplinary integration of findings from experimental psychopathology, social cognition, memory, and experimental learning psychology”. Substance Use and Misuse, 39(10-12), 1625-1684.

- Wiers, R. W.; Sergeant, J. A. & Gunning, W. B. (2000). “The assessment of alcohol expectancies in school children: measurement or modification?”. Addiction, 95, 737-746.

- Williams, J. M. G.; Watts, F. N.; MacLeod, C. & Mathews, N. (1997). Cognitive psychology and emotional disorders (2nded.), Chichester: Wiley.

- Woud, M. L.; Hutschemaekers, M. H. M.; Rinck, M. & Becker, E. S. (2015). “The manipulation of alcohol-related interpretation biases by means of Cognitive Bias Modification - Interpretation (CBM-I)”. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 49, 61-68.